Jakie emocje targają Twoimi bohaterami? Miłość? Nienawiść? Zazdrość? Pewnie tak. Ale motorem każdej dobrej opowieści jest inne uczucie: rozczarowanie. Żeby Twoja opowieść była ciekawa, bohater nie może dostać od losu wszystkiego, czego zapragnie.

W jednym z poprzednich wpisów pisałam o tym, że bohater powinien mieć największe pragnienie, dla którego będzie w stanie poświęcić wszystko lub prawie wszystko. Załóżmy, że Twój bohater ma już pragnienie; teraz pozostaje Ci tylko jedno, musisz je…udaremnić.

Każda dobra historia opowiada o rozczarowaniu, choć zwykle nie mówi się o tym wprost. Czy poszedłbyś do kina na film zapowiadany jako „opowieść o rozczarowaniu”? Zwiastuny obiecują, że czeka Cię opowieść o „nieszczęśliwej miłości”, „walce z przeznaczeniem”, „pokonywaniu słabości.” Ale nieszczęśliwa miłość, walka z przeznaczeniem czy pokonywanie słabości oznaczają całą masę rozczarowań. Owszem, wielkie emocje, takie jak miłość, nienawiść, zazdrość tworzą szkielet opowieści, ale wszystko, co jest pomiędzy, całe mięso Twojej historii to właśnie rozczarowanie.

Weźmy przykładową opowieść o tym, jak chłopiec poznaje dziewczynę. Zakochuje się w niej z wzajemnością. Wkrótce zaręczają się, a potem biorą ślub i żyją długo i szczęśliwie. Jest miłość, ale nie ma rozczarowania, więc nie ma o czym opowiadać ani jak zaciekawić czytelnika.

Dobierz rozczarowanie do bohatera

Bohaterowie, podobnie jak ludzie, różnie reagują na rozczarowanie. Krzyczą, płaczą, obwiniają najbliższych, obwiniają samych siebie, wyrzekają na zły świat, piją, zwierzają się najbliższemu przyjacielowi, poddają się, nie poddają się, mszczą się, modlą się, wzruszają ramionami, pogrążają się w depresji.

Sam Baily, bohater filmu Miejski obłęd został zwolniony z posady ochroniarza w miejskim muzeum. Rząd zmusił muzeum do przeprowadzenia cięć budżetowych i dyrektor zadecydowała, że spośród dwóch ochroniarzy pracę zachowa Cliff, zaś Sam zostanie zwolniony. Sam przyjaźni się z Cliffem, ale utrata pracy to dla niego ogromny cios. Jako ochroniarz zarabiał wprawdzie niewiele, jednak zarobki te pozwalały mu utrzymać rodzinę i spłacić kredyt.

Sam nie ma wykształcenia ani perspektyw na znalezienie innej pracy, a dodatkowo jest życiowo nieporadny. Boi się wyznać żonie, że stracił pracę. Co rano wkłada mundur ochroniarza, a potem idzie do kina. W końcu decyduje się raz jeszcze porozmawiać z dyrektor muzeum, która go zwolniła. Była pracodawczyni daje jasno do zrozumienia, że nie odstąpi od swojej decyzji, a wtedy Sam wyciąga broń. Później wydarzenia toczą się błyskawicznie. Sam bierze dyrektorkę oraz zwiedzające muzeum dzieci jako zakładników, a także strzela do ochroniarza (swojego przyjaciela Cilffa), który staje w ich obronie.

W taki oto sposób Sam Baily reaguje na rozczarowanie. Inny bohater mógłby w tej samej sytuacji postąpić zupełnie inaczej, na przykład:

  • posłusznie przyjąć decyzję dyrektor muzeum i szukać nowej pracy,
  • spakować się, porzucić rodzinę i zniknąć,
  • modlić się o lepszy los,
  • wyrzekać na cały świat i spędzać całe dnie w pobliskim barze,
  • wzruszyć ramionami i liczyć na to, że praca znajdzie się sama.

Gdyby Sam inaczej zareagował na rozczarowanie, powstałaby zupełnie inna historia. A jak Twój bohater radzi sobie z rozczarowaniem? Walczy, mści się, pokonuje przeciwności? Wtedy szykuje się wartka akcja. A może się poddaje i posłusznie przyjmuje wyrok losu? Wówczas ktoś będzie musiał go zmotywować do działania, w przeciwnym razie będzie żył bez tego, czego pragnie, a Ty nie będziesz miał historii do opowiedzenia.

Weź pod uwagę zarówno jego charakter jak i rolę, jaką wyznaczyłeś mu w swojej powieści. Przemyśl nie tylko to, jak reaguje na rozczarowanie, ale także – jak tę reakcję kontroluje. Pamiętaj, że zachowanie bohatera powinno być spójne i wiarygodne. Jeśli mąż oznajmił bohaterce, że od niej odchodzi, a ona w odpowiedzi zbiła wszystkie talerze, to nie może w następnej scenie wzruszyć ramionami i stwierdzić „Niech się dzieje co chce.” Jeśli bohater obwinia sam siebie za to, co go spotkało nie może w kolejnej scenie bez wyraźnego powodu wygarnąć siostrze, że to ona jest wszystkiemu winna.

Zastanów się, jak zareaguje Twój bohater, jeśli nie dostanie tego, czego chciał. Czy ta reakcja wpisuje się w Twoją wizję fabuły? Jeśli nie, to trzeba albo popracować nad bohaterem albo zmodyfikować fabułę.

Pokaż, co Twój bohater czuje

Wszystkich nas spotykają rozczarowania. Dlatego czytelnik instynktownie identyfikuje się z bohaterem, któremu coś się nie udaje. Pod warunkiem, że pokażesz, co Twój bohater czuje. Nie zakładaj, że czytelnicy już to wiedzą.

Powiedzmy, że Twój bohater, który jest lekarzem, dowiaduje się, że będzie miał dyżur w wigilię Bożego Narodzenia. Jeśli czułbyś się w takiej sytuacji zawiedziony, wydaje Ci się oczywiste, że bohater powinien czuć to samo. Skoro i autor i bohater czują to samo, to znaczy, że czytelnik również będzie się tak czuł, prawda? Niestety, nie. Nie wszyscy uwielbiają śpiewać kolędy, składać życzenia i smakować dwanaście potraw. Dlatego jeśli chcesz, by Twój bohater cierpiał z powodu wigilii spędzonej w pracy, musisz pokazać jego rozczarowanie na tyle przekonująco, że czytelnicy to zrozumieli i poczuli, nawet jeśli sami zareagowaliby inaczej. Spójrz na swojego bohatera z boku.

Pokaż czytelnikowi, co Twój bohater czuje, ale nie przesadzaj. Niektórzy autorzy opisują emocje zbyt wyraziście, jakby chcieli się upewnić, że czytelnik wszystko zrozumie. Wyobraź sobie taką scenę: bohaterka idzie ulicą i rozmawia przez telefon z przyjaciółką. Zatacza się ze śmiechu. Nie zauważa dziecka jadącego z naprzeciwka na rowerze. Dziecko wpada na nią, a ona się przewraca, obrzucając małego rowerzystę stekiem wyzwisk. Wstaje, otrzepuje się i zauważa po drugiej stronie ulicy swojego byłego narzeczonego w objęciach innej. Wybucha płaczem. Wówczas podchodzi do niej przystojny nieznajomy i dopytuje się, co się stało. Jej serce zaczyna szybciej bić. Zakochuje się w nim.

Śmiech, złość, płacz, zauroczenie. I to wszystko na trzech stronach. Przyznaj, że taka mieszanka emocji w krótkim czasie byłaby kompletnie nierealistyczna. Większość z nas jest dość stabilnych emocjonalnie. Wyobraź sobie, że scena, którą przed chwilą opisałam, dzieje się obok Ciebie. Pewnie uznałbyś dziewczynę za niezrównoważoną psychicznie. Czy chcesz, by tak odebrał Twoich bohaterów czytelnik?

Skup się na jednej podstawowej emocji bohatera  w jednej scenie.  A jeśli chcesz wyprowadzić bohatera z równowagi, musisz nim porządnie wstrząsnąć.

Dodaj inne emocje

Rozczarowanie, podobnie jak miłość, nienawiść, zazdrość, nie jest jednoznacznym, „czystym” uczuciem. Tworzy zabójczą mieszankę z innymi emocjami, takimi jak złość, strach, poczucie winy.

W Miejskim obłędzie ta złożoność rozczarowania została świetnie pokazana. Sam Baily jest wściekły na panią dyrektor, dlatego wyciągną broń. Jednocześnie  jest nieporadnym, dobrodusznym i słabym człowiekiem, który właściwie nie chce nikogo zabijać.  Działał pod wpływem impulsu, ale sytuacja go przerosła. Dotychczas wydawało mu się, że utrata pracy jest najgorszym, co mogło go spotkać. Teraz uświadamia sobie, że z powodu ataku na muzeum jego sytuacja jeszcze się pogorszy: pewnie trafi do więzienia, a rodzina zostanie bez środków do życia. Martwi się o zdrowie Cliffa, którego postrzelił. A przede wszystkim za nic nie chce skrzywdzić dzieci, z którymi ma świetny kontakt.

Pierwszą reakcją Sama na rozczarowanie jest wściekłość, która prowadzi do agresji. Ta agresja jest połączona z czymś wręcz przeciwnym: ze słabością, troską o najbliższych, strachem, poczuciem winy. Kiedy opisujesz rozczarowanie bohatera, zastanów się jaka jest główna reakcja i jakie inne, drugorzędne emocje jej towarzyszą.

Na koniec pisarskie ćwiczenie: Pomyśl o chwili, kiedy ostatnio byłeś rozczarowany. To wcale nie musi być wielka życiowa tragedia. Na przykład w dniu wyjazdu na urlop zepsuł Ci się samochód albo nie dostałeś awansu, na który bardzo liczyłeś. Zastanów się, jak się wtedy czułeś, co myślałeś, jak reagowało Twoje ciało i zapisz to. A teraz wypisz sobie trzy znajome osoby, które mają zupełnie inny charakter i wyobraź sobie, jak oni by się zachowali w tej sytuacji. Która z tych reakcji może być, Twoim zdaniem, motorem ciekawej historii? Wybierz jedną z osób i zamień błahy powód rozczarowania na dużo poważniejszy. Na przykład narzeczona zrywa z bohaterem w dniu ślubu albo bohater dowiaduje się, że jego córka jest ciężko chora.

Zajrzyj do swojej ulubionej powieści i znajdź scenę, w której bohater walczy z przeciwnościami. Jakie emocje, poza rozczarowaniem towarzyszą mu w tej walce? Jak autor to pokazuje? Jak sprawia, że rozumiesz, co bohater czuje?

Źródła: Rachel Scheller, Creating Emotional Frustration in Your Characters, writersdigest.com,

Scott Francis, Overplaying Emotions, writersdigest.com

Przeczytaj także:

Największe pragnienie bohatera

Jak pisać o emocjach?

Jak wczuć się w bohatera?

Sekret dobrego stylu: Pokazuj, nie opisuj.

Jak zmusić bohatera do działania

Bohater i jego tajemnica

Opisywanie nastroju