od tego, jak rozpoczniesz opowieść zależy to, czy czytelnik zechce ją dalej czytać. Możesz mieć fascynującą historię do opowiedzenia, ale jeśli początek będzie zbyt długi i nużący, czytelnik odłoży ją, zanim cokolwiek zacznie się dziać. Jak i od czego zacząć?

Najlepiej rozpocząć in medias res, a więc w środku rzeczy; wtedy, gdy coś ważnego już się dzieje. Zwróć uwagę, że akcja większości powieści rozpoczyna się wówczas, kiedy większość wydarzeń już się zdarzyła. Jako że owa przeszłość jest wplątana zgrabnie w teraźniejszość, często nie zdajemy sobie sprawy, że czytamy właściwie o tym, co już było. Przykładowo, większość powieści kryminalnych zaczyna się od widoku zwłok. Reszta fabuły jest w głównej mierze próbą rekonstrukcji wydarzeń z przeszłości, a więc ustalenia, kto był mordercą.

Czytelnik wrzucony do opowieści in medias res może poczuć się zagubiony. Aby pomóc mu zorientować się w świecie Twojej opowieści, wykonaj następujące kroki:

Zarysuj miejsce akcji

Pisząc powieść, zapraszasz czytelnika do jakiegoś świata i musisz zadbać o to, by się w nim zadomowił. Na początku kredyt zaufania czytelnika jest niewielki, więc nie powinieneś zadręczać go rozwlekłymi opisami miejsca akcji. Znajdzie się na nie z pewnością miejsce w dalszej części powieści. Póki co wystarczy zwięźle, ale i wyraziście podkreślić to, co istotne, posługując się np. jakimś symbolicznym szczegółem, zjawiskiem, na które bohater zareaguje. Sposób interpretacji czytelnika nada temu szczegółowi znaczenie w oczach czytelnika.

Powiedz, co się dzieje w tej chwili

Warto podkreślić, że czytelnik chce wiedzieć, co dzieje się w tej chwili. Należy więc pokazywać, co się dzieje w momencie, w którym wydarzenia się rozgrywają. W porządku chronologicznym, możliwie jak najdokładniej, ale skupiając się tylko na teraźniejszości.

Choć wielu początkujących autorów lubi rozpoczynać od retrospekcji, nie jest to dobre rozwiązanie. Taką strategią można stracić zainteresowanie czytelnika. Jeśli jednak zainteresuje się Twoją fabułą, to z pewnością będzie mu bardzo zależało na retrospekcjach bohaterów w późniejszym okresie.

Przedstaw bohaterów

Początek powieści wymaga przedstawienia przynajmniej niektórych bohaterów. I znów przydaje się symbolika. Bohatera należy więc zaprezentować w taki sposób, aby zachowywał się zgodnie ze swoim charakterem. Dzięki temu czytelnik będzie wiedział, czego się po nim spodziewać. Oczywiście bohaterów należy zaprezentować poprzez ich czyny, a nie monologi czy rozmyślania. Przykładowo, trener przygotowuje swoją drużynę piłkarską do decydującego meczu.

Na początku powieści należy stworzyć sytuacje, które zmuszą bohatera do ujawnienia lub zasugerowania jego prawdziwej natury. W ten sposób dasz do zrozumienia, jaka cecha dominuje u danej postaci. Dominujące cechy charakteru ujawnia się zwykle w sytuacjach kryzysowych. Tak więc, przykładowo, niech trener piłkarski tuż przed decydującym meczem dowie się o kontuzji swojego najlepszego zawodnika.

Pokaż, co się zmieniło

Początek musi zapowiadać coś ekscytującego, wartego uwagi, ma przykuwać jak magnes. Aby tak się stało, musisz rozpocząć swoją opowieść od zmiany. Bohater powinien zareagować na tę zmianę w charakterystyczny dla siebie sposób i ponieść jej konsekwencję. Wprowadzenie zmiany na samym początku pozwala Ci zatem niepostrzeżenie przedstawić czytelnikowi bohatera i popchnąć akcję.

Zmiana musi wywołać szereg następujących po niej konsekwencji, reakcję łańcuchową, niespodziewane efekty. Główną konsekwencją zmiany jest to, że bohater znalazł się w sytuacji, której nie może znieść. Dzieje się tak dlatego, że jakieś niebezpieczeństwo zaczyna zagrażać realizacji jego pragnień. I tu ważna uwaga: niebezpieczeństwo to nie musi być smok wawelski, seryjny morderca czy trzęsienie ziemi. Może to być nowy kolega z pracy, który może wygryźć bohatera ze stanowiska albo młoda kobieta, która uwodzi męża bohaterki.

Innymi słowy, niebezpieczeństwo to zmiana, do której bohater musi się dostosować; wszystko, co staje na jego drodze do szczęścia.  Aby opowieść się rozpoczęła, bohater musi chcieć się z owym niebezpieczeństwem zmierzyć. Nie bez przyczyny określamy postaci literackie mianem bohaterów. Próba zmierzenia się z niebezpieczeństwem to przecież bohaterstwo. Niezależnie od tego, jakie zagrożenie czyha na bohatera, czytelnik będzie zadawał sobie pytanie: czy bohater zwycięży czy przegra?

 

Oczywiście, kolejność, w jakiej opiszesz te poszczególne elementy ekspozycji może być dowolna. Zresztą, z pewnością i tak będą się one ze sobą przeplatały. Ważne jednak, by początek przebiegał sprawnie. W pewnym momencie bohater musi podjąć się czegoś, uczynić krok do przodu.  Niech zdecyduje się walczyć z niebezpieczeństwem, które zagraża jego pragnieniu, w wtedy początek opowieści dobiegnie końca. Jeśli bohater długo nie będzie podejmował żadnej decyzji, początek będzie wlókł się w nieskończoność.

 

Źródło:
Dwight V. Swain, Warsztat pisarza, Józefów 2010
K. Pepper, First pages, The Writer Magazine.

 

Powiązane wpisy:

Jak przeobrazić inspirację w pomysł na opowieść

Jak zaplanować opowieść

Sztuka opowiadania. Narracja pierwszoosobowa

Sztuka opowiadania. Narracja trzecioosobowa.

Czy Twój bohater jest rozczarowany? Powinien być.

Konflikt sposobem na przedstawienie bohaterów

Jak zmusić bohatera do działania

Chcesz zostać pisarzem? Na co czekasz?

Twórcze myślenie w zielonym kapeluszu

Nie wierzysz, że potrafisz pisać? Pokonaj Wewnętrznego Krytyka

Jak pokonać pisarską blokadę

Odnalazłeś już swój pisarski głos? Sprawdź to.