doświadczeni pisarze twierdzą, że przed rozpoczęciem pisania opowieści dobrze jest sporządzić plan. Pomysł, który pojawia się w chwili natchnienia jest zwykle dość mglisty. Po kilku dniach już nie pobudza wyobraźni, a wtedy zapał wygasa. Dlatego trzeba uporządkować i dopracować swoja wizję. Jak to zrobić?

Być może na dźwięk słowa „plan” pojawił ci się przed oczami pedantyczny i nudny plan akcji którejś z lektur szkolnych, jaki trzeba było sporządzać na lekcjach języka polskiego. Jednak plan Twojej opowieści wcale nie musi składać się z punktów i podpunktów. Wręcz przeciwnie. Zbyt drobiazgowy plan może sprawić, że nasz pomysł obumrze. Jeśli planujemy zbyt sztywno, stajemy się niewolnikami swoich pomysłów, odbieramy sobie przyjemność pisania pod wpływem chwili. W rezultacie, jak to obrazowo ujął Dwight Swain, „pomysł leży martwy jak wypatroszony królik”.

Jak więc planować? Istnieje wiele strategii, które zamierzam omówić na blogu. Dziś zajmę się jedną z nich, zaproponowaną przez wspomnianego już Dwighta Swaina. Autor Warsztatu pisarza proponuje sporządzenie niewielkiego „fomularza”, w którym należy wypełnić pięć pól, a są to:

  • Bohater – czyli ten, który walczy z niebezpieczeństwem (niebezpieczeństwo rozumiane jest jako wszystko to, co zagraża jego pragnieniu bądź celowi życiowemu)
  • Sytuacja – czyli tło, zdarzenia zewnętrzne, które są udziałem bohatera.
  • Cel – czyli to, do czego bohater dąży, a czego wcale nie musi osiągnąć.
  • Przeciwnik – czyli coś lub lepiej ktoś, kto staje bohaterowi na drodze do osiągnięcia celu
  • Katastrofa – czyli zagrożenie (najlepiej jak najgorsze), od którego zależy rozwiązanie akcji

To z pozoru niewiele pól do wypełnienia, ale, jak się okaże, dużo. Bo często pierwszy pomysł, jaki pojawia się w naszej głowie zawiera tylko jedną z potrzebnych do rozpoczęcia pisania informacji. Jeśli nie potrafimy wypełnić wszystkich pól, to nasz tekst najprawdopodobniej utknie w martwym punkcie albo w najlepszym razie stanie się 30-stronicowym opowiadaniem, a nie 200-stronicową powieścią.

Aby wypełnić pozostałe elementy formularza, musisz doprecyzować swoją koncepcję. Pracuj nad nią tak długo, aż zdobędziesz wszystkie informacje do wypełnienia „formularza”. Dwight Swain doradza, by pięć zaproponowanych przez niego podpunktów formularza wypełnić tak, aby przyjęły formę dwóch zdań.

Zdanie 1: stwierdzenie, które zawiera: sytuację, bohatera, cel

Zdanie 2: pytanie, które dotyczy przeciwnika i katastrofy.

A oto jak to zrobić:

Sytuacja: Świeżo upieczona, naiwna i dziecinna młoda mężatka,

Bohater: Anna Smuczyńska

Cel: pragnie wieść szczęśliwe życie u boku dużo starszego i bogatego męża.

Przeciwnik: Czy uda się jej zdobyć akceptację znajomych i krewnych jej męża,

Katastrofa: w których gronie wciąż wspomina jego tragicznie zmarłą, piękną i inteligentną byłą żonę?

Im większy kontrast między stwierdzeniem a pytaniem, tym lepiej, ponieważ zapowiada się poważniejszy konflikt.  Ponadto, pytanie powinno być zamknięte, tzn. takie, na które odpowiedź brzmi: „tak” lub „nie”.

Pytania otwarte (a więc takie, na które odpowiedź może być dowolna) przenosi akcent z głównego problemu na element zagadki i można je zadać w kontekście nieoczekiwanego zwrotu akcji, komplikacji czy wątku pobocznego, ale nie w stosunku do całej fabuły.

Pytanie otwarte może być ciekawsze pod względem intelektualnym, jednak większość czytelników sięga po powieści, by przeżyć emocje. I właśnie proste pytanie zamknięte, które zawsze sprowadza się do tego, czy bohaterowi uda się wygrać z losem czy nie, kryje w sobie duży ładunek emocjonalny.

Należy, oczywiście, potraktować metodę zaproponowana przez Dwighta Swaina jedynie jako pomoc i  dostosować ją do własnej osobowości twórczej i swoich ambicji literackich. Poza tym, nie można zapomnieć, że nawet najlepszy plan to tylko punkt odniesienia. Akcja wcale nie musi się potoczyć tak, jak to sobie wstępnie zaplanowaliśmy. Trzeba więc zmieniać i dostosowywać swój plan do pomysłów, które będą pojawiać się po drodze.

Źródło: Dwight V.Swain, Warsztat pisarza, Józefów 2010

Przeczytaj także:

Pisanie automatyczne

Mapa myśli w warsztacie pisarza

yWriter-narzędzie do tworzenia tekstów literackich

Czym jest natchnienie

Twórcze myślenie w zielonym kapeluszu

Jak przeobrazić inspirację w pomysł na opowieść

Chcesz zostać pisarzem? Na co czekasz?

Jak stworzyć plan pracy dyplomowej