choć napięcie kojarzy się przede wszystkim thrillerami czy kryminałami, to powinno się pojawić w każdym typie powieści. Napięcie jest utkane z nadziei i lęku. Lęku przed tym, co się może wydarzyć i nadziei, że wszystko ułoży się dobrze.  Lęk w połączeniu z nadzieją sprawia, że czytelnik z zaciekawieniem przewraca kartki książki. Jak budować napięcie?

Napięcie to fenomen fizjologiczny; stan naprężenia psychicznego. Przyczyną powstania napięcia jest świadomość zagrożenia. Napięcie jest więc automatyczną reakcją na zbliżające się niebezpieczeństwo. A zatem źródłem napięcia nie jest zewnętrzne wydarzenie, lecz bohater i jego emocje. Przy pomocy głównego bohatera, pisarz tworzy napięcie, intensyfikuje je, a następnie rozładowuje.

Powieść jest rozgrywką między pragnieniem a niebezpieczeństwem.
Dwight V. Swain

Czym jest niebezpieczeństwo?

Niebezpieczeństwo to wszystko to, co wzbudza w bohaterze lęk. Nie musi to być wcale trzęsienie ziemi czy seryjny morderca. Lęk może wzbudzić także takie niebezpieczeństwo jak trudny egzamin czy spotkanie z byłą żoną. Innymi słowy, niebezpieczeństwo to zmiana, do której bohater musi się dostosować.  Sztuką jest ciągłe zadawanie sobie pytania: Jak mój bohater zareaguje na zachodzące wokół niego zmiany? Nie jest ważna skala niebezpieczeństwa, lecz emocje, które ono wzbudza w bohaterze.  Aby utrzymać napięcie, bohater powinien podjąć walkę z niebezpieczeństwem.

Napięcie jest tu i teraz.

Nie wystarczy stworzyć przemyślanej struktury fabularnej, w której napięcie pojawi  się dopiero w punkcie kulminacyjnym. Każda strona ma wzbudzać napięcie i zachęcać do dalszej lektury. Punkt kulminacyjny jest równie ważny jak to, co go poprzedza. Czytelnika powinno zaciekawić to, co aktualnie dzieje się z bohaterem, a nie to, co zdarzy się za 50 stron.

Napięcie przekłada się na czas.

Czas w powieści nie płynie równomiernie. Czas realny biegnie zawsze tak samo, podzielony na minuty, godziny, tygodnie. Natomiast czas emocjonalny jest zależny od uczuć.  Kiedy wzrasta napięcie, czas dłuży się, a nawet stoi w miejscu. Napięcie należy więc przekładać na czas. Im większe napięcie przeżywa bohater w danej chwili, tym więcej miejsca należy poświęcić w powieści temu wydarzeniu.

Dlaczego napięcie jest ważne?

Każdy z nas odczuwa napięcie na co dzień, jednak niekoniecznie w dużych ilościach. Jako że bezpośrednie zetknięcie z sytuacją wywołującą napięcie może być niebezpieczne, czytelnik pragnie doświadczyć napięcia w sposób zastępczy. Dzięki lekturze literatury, czytelnik przeżywa lęk wraz z bohaterem. Wraz z nim odczuwa także nadzieję, że wszystko ułoży się dobrze. Zadaniem pisarza jest kontrolowanie tych czytelniczych emocji i manipulowanie nimi.

Źródło: Dwight V. Swain, Warsztat pisarza, Józefów 2010.

Przeczytaj także:

Chcesz zwiększyć napięcie? Zawieś akcję.

Strzelba Czechowa i jak ją zawiesić na ścianie na 6 sposobów

Sceny i sequele

Niespodziewany zwrot akcji na 6 sposobów

Jak pisać o strachu