w powieści tak jak w życiu najlepiej poznajemy ludzi w sytuacjach konfliktowych. Dobry konflikt w mgnieniu oka odsłania motywacje, wartości, czułe punkty i bolesne wspomnienia bohaterów, a także popycha akcję. W jaki sposób generować konflikty w powieści?

Zbudowanie prawdziwego, głębokiego konfliktu w powieści nie jest łatwe. Dlatego pisarz, w odróżnieniu od negocjatora powinien celowo generować jak najbardziej zaciekłe konflikty.

Bohaterowie nie mogą zbyt szybko szukać kompromisu, gdyż wtedy z powieści powieje nudą. Z drugiej strony, nie możemy dopuścić, by konflikt wymknął nam się spod kontroli, wprowadzając jedynie chaos.

Istota konfliktu polega na tym, że ludzie kierują się różnymi, często głęboko ukrytymi motywami działania. Aby wywołać konflikt trzeba więc dobrze znać swoich bohaterów. Jak to zrobić? Catherine M. Wallace radzi, by odpowiedzieć sobie na kilka ważnych pytań dotyczących bohaterów.

 1. Kto czego pragnie?

Innymi słowy: jakie stanowisko zajmuje bohater, kiedy pojawia się problem? Oczywiście, aby można mówić o konflikcie, stanowisko to musi być odmienne od postawy innego bohatera. Dochodzi do zderzenia dwóch postaw i przychodzi czas na reakcję: może to być wściekłość albo skrywana złość, która wybuchnie nieco później.

Oto przykład: Nastoletnia córka prosi matkę, by ta sfinansowała jej lekcje śpiewu. Matka nie zgadza się, choć jest osobą zamożną.

Konflikt wydaje się z pozoru błahy, jednak pisarz może go pogłębić, by czytelnik lepiej poznał bohaterki. W tym celu należy jednak przejść do kolejnych pytań.

 2. O co toczy się gra?

Bohater zajmuje jakieś stanowisko w konflikcie z konkretnej przyczyny. Często jednak ani on sam, ani tym bardziej bohater, z którym się kłóci, nie jest tej przyczyny świadom.

W życiu najrozsądniejszym rozwiązaniem byłby kompromis, ale gdyby bohaterowie literaccy zawsze wykazywali się rozsądkiem, czytanie literatury byłoby nudne.  Jest wiele powodów, dla których ludzie nie chcą ustąpić. Mogą być uparci lub dumni lub też obawiać się, że zgoda na kompromis będzie równoznaczna ze słabością. Niektórzy bohaterowie tak mocno pragną panować nad sytuacją, że będą obstawali przy swoim zdaniu bez względu na koszty, jakie przyjdzie im ponieść.

Wróćmy do naszego przykładu: Matka wychowała córkę samotnie, ale dzięki swej sumienności i samozaparciu zapewniła jej dostatnie życie. Dobrze zarabia, pracując na stanowisku głównej księgowej, dlatego uważa, że i córka powinna zdobyć wykształcenie, które zapewni jej stabilność finansową. Obawia się, że lekcje śpiewu mogą sprawić, że córka w przyszłości będzie próbowała swych sił w karierze artystycznej. Natomiast córka pragnie udowodnić matce, że potrafi samodzielnie do czegoś dojść, a nawet osiągnąć jeszcze więcej: dzięki sukcesowi artystycznemu uniezależnić się finansowo. Skrycie marzy o tym, by matka w przyszłości była z niej dumna.

 3. Dlaczego jest to ważne?

Przyczyny konfliktu zwykle są głębsze, a za postawami bohaterów kryją się zwykle wyznawane przez nich wartości. Mogą to być normy moralne (uczciwość, odpowiedzialność, poczucie obowiązku) czy też zobowiązania lub obietnice.

Jeśli w grę wchodzą wartości, w które bohaterowie bardzo mocno wierzą i w imię których nie są skłonni do żadnego kompromisu, konflikt się pogłębia.  Bohaterowie mogą nie uświadamiać sobie, jakimi wartościami się kierują. Czytelnik może także tego nie wiedzieć. Ale autor musi te wartości znać. Tworząc postaci, powinniśmy więc przede wszystkim ustalić ich system wartości. Dzięki temu będzie można stopniowo, w kolejnych scenach pogłębiać konflikty.

Dla matki taką wartością jest poczucie obowiązku i odpowiedzialności. To z tego powodu poświęciła się bez reszty karierze w księgowości, zaniedbując swoje życie prywatne. Córka natomiast marzy o sławie i popularności – pragnie wieść ciekawe życie, tak różne od monotonnego życia matki.

4. Jakie są ich czułe punkty?

Dobry konflikt powinien uderzać w czułe punkty bohaterów, dzięki czemu napięcie zacznie wzrastać. Kiedy poziom napięcia będzie odpowiednio wysoki, nawet trywialne wydarzenie może wywołać eksplozję.

Zwykle czułym punktem są kwestie związane z własną tożsamością, takie jak: Czy jestem dobrą osobą? Czy jestem kompetentny? Czy zasługuję na miłość? A więc potrzeby emocjonalne, które mogą ujawnić się w konflikcie to chęć bycia docenionym, pragnienie autonomii czy akceptacji.

W naszym przykładzie matka pragnie być doceniona i szanowana przez córkę. Całe swoje życie podporządkowała jej dobru i w imię tego dobra nie zdecydowała się na nowy związek. Żyła samotnie, poświęcając się jedynie pracy. Uważa, że daje jej to prawo do wpływania na decyzje życiowe córki. Córka natomiast czuje się nadmiernie kontrolowana przez matkę, pragnie autonomii oraz wolności. Ma nadzieję, że ewentualny sukces artystyczny zapewni jej tę niezależność.

 5. Co takiego wydarzyło się w przeszłości bohaterów?

I wreszcie warto zastanowić się, w jaki sposób wykształciły się czułe punkty bohaterów. Jakie doświadczenia życiowe wpłynęły na ich osobowość: relacje z rodzicami, kolegami ze szkoły, rówieśnikami? Szczególne znaczenie mają tu bolesne i trudne doświadczenia, które mogą w kolejnych odsłonach pojawiać się we wspomnieniach bohaterów.

Wróćmy do naszego przykładu: Bolesnym wspomnieniem matki jest to, że wiele lat temu zostawił ją mąż, który był muzykiem. Matka boi się, że córka, wybierając drogę artystyczną stanie się do niego podoba i tak jak on, uzna ją za pewnego dnia za nudną księgową.
Zaś córka, nie może pogodzić się z tym, że ojciec, który bardzo jej imponował, opuścił ją, gdy była małą dziewczynką i od tego czasu nie dał znaku życia. Z tego powodu stała się wyciszona i zamkniętą w sobie, co z kolei spowodowało, że czuła się niedoceniana i lekceważona przez rówieśników. Dlatego tak bardzo zależy jej teraz na sławie i popularności.

Oto w jaki sposób błaha sprzeczka o lekcję śpiewu rozwinęła się w prawdziwy, głęboki konflikt. Nie byłoby to możliwe bez poznania motywacji, systemu wartości, czułych punktów i przeszłości bohaterów. Dobrze zarysowany konflikt może rozpocząć się od błahej sprzeczki, by następnie rozwijać się na kolejnych stronach powieści, zwiększając tym samym napięcie i wzbudzając coraz większe zainteresowanie czytelnika.

Źródło: Catherine M. Wallace, To make good conflict, play with motivation, The Writer Magazine.

Powiązane wpisy:

Przeczytaj także:

Jak wczuć się w bohatera

Czy Twój bohater jest rozczarowany? Powinien być.

Bohater i jego tajemnica

Jak pisać o emocjach

Jak zmusić bohatera do działania

Sceny i sequele

Jak pisać wartkie dialogi

Dialog jak naturalna rozmowa