pisanie to sztuka opowiadania. A łacińskie słowo narro oznacza właśnie „opowiadać”. Pisząc utwór literacki, musisz na samym początku wybrać sposób prowadzenia narracji, gdyż zadecyduje on o tym, czyimi oczyma czytelnik „zobaczy” opowiadaną historię. Jak poprowadzić narrację?

Przede wszystkim, weź sobie do serca wielokrotnie powtarzaną przez polonistów formułkę, żeby narratora nie utożsamiać z autorem. Narrator to nie autor, lecz skonstruowana przez autora fikcyjna postać. Potraktuj więc narratora jako kolejnego bohatera i przestań się z nim utożsamiać, a dzięki temu zyskasz większą swobodę twórczą.

Podczas konstruowania narratora weź pod uwagę następujące kryteria:

  • Czy narrator się ujawni czy ograniczy się jedynie do opowiedzenia historii?
  • Czy narrator ma być uczestnikiem wydarzeń czy też tylko obserwatorem, sprawozdawcą?
  • W której osobie narrator snuje swoją opowieść (pierwszej, trzeciej, innej..)?
  • Jak dawno wydarzyło się to, o czym opowiada?
  • Jaki jest emocjonalny stosunek narratora do tego, o czym opowiada?
  • W jaki sposób ocenia rzeczywistość?
  • Czy pozwoli sobie na formułowanie ocen i komentarzy na temat bohaterów?
  • Czy będzie zwracał się bezpośrednio do czytelnika?

W tym poście opiszę jeden z najpopularniejszych sposobów prowadzenia narracji, a więc narrację trzecioosobową. Jak sama nazwa wskazuje, jest to narracja prowadzona w trzeciej osobie liczby pojedynczej. Pisarz nie powinien jednak zadowolić się tą krótką formułką. Warto sobie uświadomić, że narracja trzecioosobowa przybiera różne formy, a ich znajomość pozwoli Ci dokonać odpowiedniego wyboru. Oto, jakie masz możliwości:

Narrator, który wie wszystko

Narracja wszechwiedzącabyła szczególnie popularna w złotym dla powieści wieku XIX, spotkamy ją więc w powieściach Balzaca, Zoli, Tołstoja czy Prusa.

Wszechwiedzący narrator jest niczym bóg; widzi, słyszy i wie wszystko. Może być w kilku miejscach równocześnie, bo nie doświadcza rygorów czasu i przestrzeni. Można go też porównać do wszechwładnego monarchy: nie należy do świata, w którym żyją bohaterowie, tylko nad nimi panuje. Ponadto, „mieszka” w umysłach i duszach wszystkich bohaterów. Jak nikt inny potrafi wniknąć w psychikę bohaterów, a nawet rozumie ją lepiej niż oni sami.

Współcześnie autorzy rzadko posługują się takim sposobem opowiadania. Być może dzieje się tak dlatego, że we współczesnej sztuce dominuje przekonanie o niemożności odgadnięcia tajemnicy ludzkiego losu. A narrator wszechwiedzący, jak sama nazwa wskazuje, wie przecież o wszystkim, nie dręczą go wahania ani wątpliwości.

Jeśli jednak pragniesz przyjąć strategię narracji wszechwiedzącej, musisz mieć wyrobiony styl i dużo do powiedzenia na temat bohaterów. Pamiętaj też, że narrator wszechwiedzący nie powinien być przezroczysty, lecz posiadać swój własny głos opowiadacza, gawędziarza. Czytelnik ma odnieść wrażenie, że opowieść go wciąga, tak jakby utalentowany gawędziarz czy bajarz opowiadał mu ją przy ognisku.

Narrator jak ukryta kamera

Drugi typ narracji trzecioosobowej to narracja obiektywna. Narrator jest jakby poza przedstawionym światem, wciela się w rolę bezstronnego reportera. Przedstawia nam tylko fakty, a nie myśli czy uczucia bohaterów. Ogranicza się do tego, co da się zaobserowować. Jest niczym stojąca w rogu pokoju i dokumentująca wszystko kamera. Strategia ta polega na trzymaniu czytelników na dystans, aby mogli stać się krytycznymi obserwatorami opisywanych wydarzeń. Mistrzem w tym niezwykle trudnym sposobie prowadzenia narracji był Ernest Hemingway.

Narrator w skórze bohatera lub bohaterów

Można także prowadzić narrację trzecioosobową z perspektywy bohatera. W tym wypadku musisz doskonale znać bohatera, któremu powierzyłeś to odpowiedzialne zadanie. Przemawiasz jego głosem, ale nie wcielasz się w niego, jak w narracji pierwszoosobowej. Doskonałym przykładem może być Przemiana Kafki – narracja jest tu prowadzona z punktu widzenia bohatera, który pewnego dnia obudził się jako wielki robak.

Narracja trzecioosobowa może też być prowadzona z perspektywy kilku bohaterów. Jeśli zdecydujesz się na taką strategię narracyjną, musisz się zastanowić, który z bohaterów najlepiej opowie daną część historii. Narracja tego typu jest często stosowana we współczesnej powieści.

Niezależnie od tego, na który typ narracji trzecioosobowej się zdecydujesz, pamiętaj, że podejmujesz bardzo odpowiedzialną decyzję. Sposób prowadzenia narracji wpływa pośrednio na to, jak czytelnik zinterpretuje opisywaną rzeczywistość, których bohaterów polubi, jak oceni ich zachowania.

Nie jesteś jednak skazany na narrację trzecioosobową. Równie popularna, a współcześnie chyba nawet chętniej wybierana przez pisarzy jest narracja pierwszoosobowa.

Przeczytaj także:

Sztuka opowiadania. Narracja pierwszoosobowa

Jak przeobrazić inspirację w pomysł na powieść

Jak zaplanować powieść

Jak rozpocząć powieść

Jak pisać o codzienności