w jednym z poprzednich wpisów pisałam o tym, jak rozpocząć opowieść, dziś zajmę się zakończeniem. Zakończenie to coś więcej niż rozwiązanie akcji, dlatego trzeba nad nim popracować. Warto wiedzieć, że czytelnik wcale nie oczekuje, że zakończenie będzie szczęśliwe, lecz satysfakcjonujące. Czyli jakie?

Dobrze napisane zakończenie opowieści:

Zaspokaja ciekawość

Twoi czytelnicy poświęcili sporo czasu i wysiłku, by przeczytać to, co chcesz im przekazać. Nie możesz więc zakończyć swojej opowieści jak popadnie. Przed zamknięciem historii powinieneś odpowiedzieć na pytania, którymi dręczyłeś swoich bohaterów (i czytelników). Twoi czytelnicy pragną odkryć tajemnicę bohaterów: dowiedzieć się, dlaczego pozornie szczęśliwa mężatka zdecydowała się na rozwód albo kto zabił bogatą ciocię. Jeśli tej odpowiedzi nie znajdą, będą zawiedzeni.

Oczywiście, zakończenie otwarte bywa równie intrygujące. Możesz sobie na nie pozwolić, jeśli planujesz napisać kolejną część powieści lub gdy pragniesz stworzyć prozę bardzo ambitną dla wymagającego czytelnika. Ale w kryminale czy romansie nie wykraczającym poza tradycyjne ramy fabularne zakończenie otwarte nie będzie dobrym rozwiązaniem.

Jest logiczne

Czasami pisarze zmęczeni tworzeniem powieści ulegają pokusie zakończenia w stylu deus ex machina – a więc niespodziewanego, nie wynikającego logicznie z opowieści. Kiedy pisarz idzie na łatwiznę,  czytelnik jest sfrustrowany i ma poczucie straty czasu.

Nie doklejaj więc na siłę do swojej opowieści zakończenia, które nagle rozwiąże wszystkie wątki. Popracuj nad nim. Przykładowo, John Irving przyznaje, że zaczyna pisanie powieści od ostatniego zdania. Od początku wie, dokąd historia ma prowadzić.

Satysfakcjonuje czytelnika

Pamiętaj, że czytelnik wcale nie oczekuje, by zakończenie było szczęśliwe, lecz – satysfakcjonujące. Zakończenie nagradza lub karze głównego bohater za decyzję, którą podjął w sytuacji kryzysowej.

Nagroda, jaką otrzyma bohater wcale nie musi być odzwierciedleniem celu, do którego dążył. W zakończeniu często okazuje się, że ów wymarzony cel był jedynie symbolem, za którym kryje się jakaś potrzeba emocjonalna.  Bohater nie zdawał sobie sprawy ze swoich prawdziwych pragnień i dlatego obrał niewłaściwy cel. Teraz jest czas, by sobie to uświadomił. Przykładowo, bohater za wszelką cenę dążył do zbicia fortuny, podczas gdy tak naprawdę zależało mu na zdobyciu pewności siebie. Bohatera można „nagrodzić” także np. wewnętrzną siłą, spokojem czy optymistycznym spojrzeniem na świat.

Jeśli więc chcesz nagrodzić bohatera, musisz mu pozwolić działać w zgodzie z samym sobą. Dzięki temu także i czytelnik odczuje ulgę i satysfakcję.

Wybiega w przyszłość

Zakończenie to coś więcej niż rozwiązanie akcji. Czytelnik powinien poczuć lekki niedosyt, zapragnąć wiedzieć, co wydarzyło się później. Nie wystarczy mu informacja, że bohater przeżył krwawą bitwę. Oczekuje czegoś więcej: konkluzji, a nawet pewnego (choć bardzo dyskretnie zasugerowanego) morału.

Tak jak początek powieści nie jest właściwym rozpoczęciem opowiadanej przez Ciebie historii, tak i zakończenie nie jest jej właściwym końcem. Warto więc odsłonić rąbka tajemnicy na temat przyszłości bohaterów. Przykładowo, historia Robinsona Cruzoe mogłaby skończyć się w chwili powrotu do Anglii, ale Daniel Defoe postanowił opowiedzieć nam coś jeszcze o późniejszym życiu dawnego rozbitka. Dowiadujemy się więc np. że majątek Robinsona jest w rozkwicie, ale on tęskni za wyspą, odkupuje więc statek, który na cześć zmarłego przyjaciela nazywa „Piętaszek” i planuje kolejny daleki rejs.

Jednak pamiętajmy, że jest to zakończenie, więc nie piszmy zbyt wiele o przyszłości bohatera, bo to przecież zupełnie inna historia… Jak to zgrabnie ujął pewien autor:

Pisanie jest jak pieczenie ciasta. Właściwe zakończenie trzeba „wyjąć z piekarnika” w odpowiednim czasie. Jeśli wyjmiesz ciasto za szybko, będzie niejadalne, a jeśli za późno – przypalone.

Źródła:

JB Lacaden, 3 Important Rules for Writing Endings, The Write Practice

L. Dennis, How to Satisfy Your Reader With a Great Ending, The Write Practice

D. Swain, Warsztat pisarza, Józefów 2010

 

Powiązane wpisy:

Jak rozpocząć opowieść

Jak zaplanować opowieść

Największe pragnienie bohatera

Bohater i jego tajemnica