choć rytm wydaje się domeną muzyki czy poezji, to jest on także nieodłączną częścią dobrej prozy. Rytm sprawia, że tekst płynie niczym wartki strumień, a o osiągnięciu takiego efektu marzy chyba każdy pisarz. Jak zrytmizować tekst?

1. Zadbaj o podobną długość odpowiadających sobie członów zdania.

Pisząc tekst literacki, należy utrzymywać wewnętrzną równowagę w zdaniu. Poszczególne, odpowiadające sobie człony zdania powinny być podobnej długości. Tak jak w poniższym przykładzie:
Piękna kobieta/czesze się/srebrną szczotką.
Rytm jest szczególnie wyczuwalny, gdy wprowadza się wyliczenie. Seria wyliczeń jest rytmiczna wtedy, gdy poszczególne elementy są tej samej długości, lub – jeżeli każdy kolejny będzie dłuższy od poprzedzającego.
Bardzo niekorzystnie wpływają na rytmikę tekstu umieszczone na końcu zdania wyrazy nieznaczące i nieakcentowane (np. zaimek zwrotny się czy niektóre formy zaimków osobowych: jego, jej).

2. Wprowadzaj celowe powtórzenia

Pewnie Cię to dziwi, gdyż szkolni poloniści zwykle uważają powtórzenia za najgorsze przewinienie stylistyczne. I mają rację. Przypadkowe powtórzenia najczęściej świadczą o ubogim słownictwie autora lub są wynikiem niedokładnej korekty.  Dobry stylista powinien więc unikać powtórzeń przypadkowych, ale zarazem wiedzieć, jak używać ich celowo. Powtórzenia celowe mogą bardzo uatrakcyjnić, a przede wszystkim – dobrze zrytmizować tekst.
Celowe powtórzenia mogą przybrać formę:

  • anafory (powtórzony element znajduje się na początku kolejnych zdań),
  • epifory (powtórzony element występuje na końcu sąsiadujących zdań).

Nie zapominajmy jednak, że powtórzenia zwykle usztywniają teksy, gdyż zastosowanie pociąga za sobą konieczność użycia w bliskim sąsiedztwie zdań skonstruowanych w podobnej kolejności. Aby zachowały swoją moc, trzeba stosować je z umiarem.

3. Przeplataj ze sobą zdania różnej długości

Gdyby tekst składał się z bardzo rytmicznych zdań, ale podobnie zbudowanych zdań to i tak byłby nudny. Lekarstwem na nudę jest przeplatanie zdań o różnej długości.
W polszczyźnie najczęściej pojawia się konstrukcja złożona z dwóch członów ze spójnikiem „że” i „który”. Na tym tle zarówno zdania pojedyncze, jak i zdania wielokrotnie złożone wyróżniają się, zwracają na siebie uwagę.
I tak, zdania długie zwalniają tempo wypowiedzi i zarazem odbioru, ponieważ wymagają od odbiorcy większego wysiłku w zrozumieniu tekstu. Takie zdania przydadzą się więc wtedy, gdy np. coś opisujemy lub przytaczamy przemyślenia bohatera.
Jeśli natomiast chcemy zrelacjonować jakieś zapierające dech w piersiach wydarzenie, to powinniśmy to zrobić przy pomocy krótkich zdań. Ostre, dosadne zdania zwiększają dynamikę i ekspresywność wypowiedzi, a przede wszystkim: pozwalają na szybkie czytanie. Dlatego warto skracać zdania tam, gdzie czytelnik ma śledzić akcję z wypiekami na twarzy.
Pamiętajmy jednak, że przeplatanie nie może być automatyczne. Trzeba świadomie operować długością zdań, tak by owo zróżnicowanie służyło nie tylko rytmowi, ale i treści naszego tekstu.
Nie zniechęcaj się, jeśli Twoje teksty nie od razu będą rytmiczne. Osiągnięcie tego celu jest trudne i wymaga pracy. Dwight V. Swain doradza, aby wielokrotnie przepisywać słowo po słowie fragmenty swoich ulubionych powieści i w ten sposób uczyć się warsztatu od swoich mistrzów. Jeśli ta metoda nie wydaje Ci się zbyt nużąca, możesz ją wypróbować. Z pewnością takie ćwiczenie zwiększy Twoje wyczucie stylistyczne.

Przeczytaj także:

Mapa myśli w warsztacie pisarza

Jak dopracować tekst

Jak zrytmizować prozę

Obrazowe rzeczowniki

Dynamiczne czasowniki

Zdania lewostronne

Sekret dobrego stylu: Pokazuj, nie opisuj!

Pisarska paleta barw