całą historię można opowiedzieć samym tylko dialogiem, o czym doskonale wiedzą dramaturdzy.  Także i prozaicy, którzy chcą ciekawie opowiadać, powinni pisać ciekawe dialogi. Ludzie uwielbiają ze sobą rozmawiać, ale jak oni właściwie to robią? Jak upodobnić literacki dialog do naturalnej rozmowy?

Jak pisałam w jednym z poprzednich wpisów, pisarz powinien często przysłuchiwać się rozmowom zasłyszanym np. w pociągu czy kawiarni, wychwytywać charakterystyczne konstrukcje języka mówionego, zapisywać strzępki rozmowy, ciekawe powiedzonka. Dzięki tej metodzie łatwiej zrozumieć, na czym polega ta rozmowa, ale to nie wystarczy. Nie skupiaj się jedynie na mechanizmach, ale zastanów się: Dlaczego ta osoba to mówi? Dlaczego tamta tak jej odpowiada? Dlaczego oni o tym rozmawiają?

Oto kilka ciekawych obserwacji, jakie poczynił Joe Bunting na podstawie zasłyszanych rozmów:

  • Ludzie nie rozmawiają o sprawach istotnych. Chcielibyśmy, aby nasi bohaterowie rozmawiali jedynie o tym, co ważne z punktu widzenia fabuły, ale problem tkwi w tym, że ludzie rzadko kiedy rozmawiają o sprawach naprawdę istotnych. Częściej gawędzą o błahostkach, np. o pogodzie czy plotkach. Niech Twoi bohaterowie też poplotkują czy pogawędzą zanim przejdą do sedna rozmowy.
  • Ludzie nie wygłaszają długich monologów. Wręcz przeciwnie, czują się nieswojo, jeśli to tylko oni przemawiają przez długi czas. Jeśli mimo to chcesz, by Twój bohater wygłosił monolog, musisz dać mu po temu poważny powód, np. zdobył nagrodę i chce podziękować swojej rodzinie lub przemawia na ślubie córki.
  • W życiu dialogi rzadko przebiegają gładko i bezboleśnie. Po pierwsze, ludzie nie zawsze są dla siebie mili. Zwłaszcza wtedy, gdy dobrze się znają, często dochodzi do spięć, które jednak wcale nie muszą doprowadzić do kłótni.
  • Ludzie zwykle nie są dobrymi słuchaczami. Często się dopytują: „Słucham?”, „Co powiedziałeś?”, „Możesz powtórzyć?”. Z kolei ich rozmówcy często nie chcą powtarzać tego, co już powiedzieli, więc odpowiadają „Nieważne”, „Powiem Ci później”. To także może doprowadzać do sprzeczki. Tę technikę można wykorzystać zwłaszcza wtedy, gdy bohater powiedział wcześniej coś wartościowego, wstydliwego, bolesnego, wulgarnego. Jeśli nie będzie chciał tego powtórzyć to być może dlatego, że jest na tym punkcie przewrażliwiony. Dobrze jest najpierw wczuć się w bohatera.
  • Ludzie nie zawsze odpowiadają na pytania. Wyobraźmy, że jeden z bohaterów powie „Okropnie dziś pada”, a drugi niekoniecznie musi na to odpowiedzieć. Może tylko przytaknie, chrząknie lub wyjrzy przez okno.
  • Aby uczynić dialog realistycznym warto też pamiętać, że ludzie podczas rozmowy zwykle nie mówią pełnymi zdaniami oraz że… lubią przeklinać.
  • Podczas rozmowy ludzie tracą poczucie miejsca i czasu. Dlatego nie przeplataj dialogów zbyt często z opisem miejsc czy towarzyszących wydarzeń. Rozmówcy po prostu często ich nie zauważają.
  • Ludzie nie zawsze mówią całą prawdę, co wcale nie znaczy, że kłamią. Po prostu omijają niektóre szczegóły, by pokazać się w lepszym świetle. Uwielbiają opowiadać o sobie, nawet gdy inni ich nie słuchają. Niektóre powieści to po prostu historie opowiadane przez jednego bohatera komuś innemu.
  • Czasami ludzie mówią, nawet gdy nikt ich nie słucha – zwłaszcza, gdy są zdenerwowani lub chcą dodać sobie pewności. Niektórzy natomiast inaczej reagują na zdenerwowanie – całkowicie milkną. Pozwól swoim bohaterom milczeć, jeśli tego potrzebują.
  • Ludzie zwykle mówią mniej niż czują. Nie potrafią precyzyjnie werbalizować swoich uczuć. Rozmowy są nieprzewidywalne, ponieważ ludzie nie zawsze mówią o tym, co jest naprawdę ważne. Z drugiej strony, czasami dopiero podczas rozmowy uświadamiają sobie, co ich naprawdę gnębi.

Z bohatera, tak jak z człowieka trudno jest wydobyć emocje podczas rozmowy. Dlatego dialog nie zawsze jest dobrym sposobem na to, by popchnąć fabułę. Jeśli chcemy wydusić prawdę z bohatera, musimy sprawić, by był tak zrozpaczony, rozbity, przyparty do muru, że powie wszystko, co mu leży na sercu. Być może właśnie po to czytamy – by usłyszeć to, co bohaterowie naprawdę chcą nam powiedzieć.

Źródło: Joe Bunting, 16 Observations about Real Dialogue, The Write Practice

Powiązane wpisy:

Jak pisać wartkie dialogi?

Jak wczuć się w bohatera?

Jak dopracować tekst?