Czy obraz może pomóc nam pisać? Wpływ wizualizacji AI

Badanie przeprowadzone wśród 29 uczniów czwartej klasy sugeruje, że wizualizacja wspomagana przez AI może zwiększać zaangażowanie i poprawiać trzy wymiary nastawienia do pisania: pewność siebie, ciągłość pracy i pasję.

Wyobraź sobie ucznia czwartej klasy, który ma napisać opowiadanie. Nauczyciel podaje temat, uczeń otwiera zeszyt, zaczyna pisać, a potem przestaje. Brakuje mu inspiracji.

A teraz zmieńmy jeden element tego zadania.

Uczeń zaczyna pisać historię, a następnie za pomocą sztucznej inteligencji tworzy jej wizualizację. Nagle widzi bohatera, miejsce i przedmioty, o których przed chwilą pisał. Obraz pokazuje mu jednak coś jeszcze. Może w tle znajduje się okno, o którym wcześniej nie pomyślał. Może bohater stoi w innym miejscu, niż wyobrażał go sobie autor. Może światło nadaje scenie zupełnie inną atmosferę.

Czy AI może wspierać pisanie bez tworzenia tekstu za autora? Na to pytanie częściowo odpowiada badanie Alpera Kaşkayi i Şeymy Nur Ateş The effect of artificial intelligence-supported visualization applications on students’ writing disposition in the creative writing process, opublikowane w 2025 roku w „Journal of Pedagogical Research”.

Jak AI wpływało na pisanie uczniów?

Badacze sprawdzali, jak wizualizacja wspomagana przez AI wpływa na nastawienie uczniów do pisania (writing disposition). Mierzyli trzy jego wymiary: pewność siebie, ciągłość pisania i pasję do pisania.

Badanie objęło 29 uczniów czwartej klasy w roku szkolnym 2023/2024. 12 uczniów znalazło się w grupie eksperymentalnej, a 17 w grupie kontrolnej. Grupa eksperymentalna korzystała z wizualizacji wspomaganej przez AI, a grupa kontrolna wykonywała zadania bez tego wsparcia.

Badacze wykorzystali skalę obejmującą trzy wymiary dyspozycji do pisania:

• confidence – pewność siebie,
• continuity – ciągłość pisania,
• passion – pasję do pisania.

Potem porównali wyniki obu grup. I właśnie tutaj zaczyna się najciekawsza część.

Jak wizualizacja AI wpłynęła na nastawienie do pisania?

Po trzech tygodniach w grupie korzystającej z wizualizacji AI wzrosły wszystkie trzy badane wymiary nastawienia do pisania: pewność siebie, ciągłość i pasja.

W grupie kontrolnej sytuacja wyglądała inaczej. Pewność siebie i pasja do pisania spadły, natomiast w przypadku ciągłości pisania badacze nie odnotowali istotnej zmiany.

Dlaczego obrazy mogły pomóc w pisaniu?

Same wyniki liczbowe nie wyjaśniają, dlaczego wizualizacja AI mogła pomóc uczniom w pisaniu. Dlatego badacze przeprowadzili dodatkowo wywiady z uczniami. Z ich wypowiedzi wyłoniło się kilka powtarzających się doświadczeń.

Jakie emocje wywoływał obraz?

Uczniowie mówili, że praca z wizualizacją dawała im radość i wywoływała ekscytację. To mogło mieć znaczenie dla ich twórczej pracy, w której ważną rolę odgrywają emocje, poczucie własnych możliwości i chęć dalszego pisania.

Jak wizualizacja AI pomagała rozwijać historie?

Wizualizacja mogła dostarczać uczniom nowych elementów, które następnie wykorzystywali w swoich historiach. Wyobraźmy sobie, że uczeń pisze: „Dziewczynka weszła do starego domu”. Jeśli zobaczy wizualną interpretację, może zauważyć okno, zegar, zakurzoną walizkę albo schody prowadzące na piętro.

Każdy z tych elementów może wywołać kolejne pytanie, np. „Dlaczego ta walizka wciąż tu leży?”. I właśnie z takiego pytania może powstać następny fragment historii.

Uczniowie mówili, że wizualizacje pomagały im rozwijać pomysły i tworzyć bardziej obrazowe historie. Wizualizacje pobudzały ich wyobraźnię i podsuwały szczegóły, które mogli później wykorzystać w swoich tekstach.

Co dała mi wizualizacja podczas pisania?

Podczas pracy nad jedną z moich książek dla młodzieży wygenerowałam obraz, na którym współczesna dwunastolatka spotyka w dyskoncie młodą kobietę, która przybyła do naszych czasów ze starego zdjęcia. Obraz od razu pokazał mi kontrast między tymi dwiema postaciami i światami, z których pochodzą.

Wizualizacja pomogła mi uważniej przyjrzeć się bohaterce. Zwróciłam uwagę na luźny, trochę niedbały strój współczesnej dziewczynki, jej potargane włosy i sposób, w jaki patrzy na towarzyszkę. Zobaczyłam też fakturę białej sukni, delikatność parasolki, cień rzucany przez kapelusz na twarz kobiety.

Najciekawsze okazało się jednak ich wzajemne spojrzenia. Zaczęłam zastanawiać się, czy kobieta w białej sukni czuje się bardziej zagubiona, czy zaciekawiona, a także co właściwie myśli o tej współczesnej dziewczynce. Obraz mocno podkreślił też kontrast między kobietą ze zdjęcia a miejscem, w którym się znalazła. Przede wszystkim jednak ta nietypowa wizualizacja sprawiła mi dużo frajdy.

Jak wykorzystać AI w pisaniu bez generowania tekstu?

Kiedy mówimy o AI i pisaniu, zwykle myślimy o generatorach tekstu. Badanie Kaşkayi i Ateş pokazuje inny sposób wykorzystania sztucznej inteligencji. AI może wspomóc pisanie nie jako generator gotowego tekstu, lecz jako narzędzie wizualizacji.

Schemat może wyglądać tak:

pomysł – własny tekst – wizualizacja – obserwacja – nowe pytania – dalsze pisanie.

W tym wypadku autor nadal wykonuje główną pracę twórczą. AI dostarcza mu bodźca, na który może zareagować.

Jak wykorzystać AI w kreatywnym pisaniu?

Wyniki tego badania dotyczą uczniów czwartej klasy, dlatego nie można bezpośrednio przenieść ich na dorosłych autorów. Mogą jednak zainspirować do kilku praktycznych sposobów wykorzystania AI.

Wizualizuj scenę, której nie potrafisz rozwinąć

Jeśli masz fragment, ale nie wiesz, jak go rozwinąć, spróbuj go zwizualizować. Zapytaj siebie:

• Co widzę?
• Co mnie zaskakuje?
• Co jeszcze warto opisać?

Wykorzystaj obraz do zadawania pytań

Zamiast prosić AI o dopisanie historii, możesz poprosić ją o przygotowanie pytań.

Na przykład:

„Na podstawie tej ilustracji zadaj mi 10 pytań, które pomogą mi rozwinąć scenę. Nie odpowiadaj na pytania i nie pisz dalszego ciągu historii”.

Porównuj swoje wyobrażenie z wizualizacją AI

Najpierw piszesz scenę, potem ją wizualizujesz za pomocą AI, następnie sprawdzasz, gdzie pojawiły się różnice.

Może wyobrażałeś sobie bohatera stojącego przy oknie, a AI umieściła go przy drzwiach. Może w Twojej scenie jest ciepłe światło, a wizualizacja nadała jej chłodny, niepokojący charakter.

Nie musisz od razu poprawiać obrazu. Możesz zapytać siebie:

• Co wygląda inaczej, niż wynika z mojego tekstu?
• Co AI pokazała inaczej?
• Czy ta różnica podsuwa mi nowy pomysł?

Jak nauczyciel może wykorzystać AI na zajęciach z kreatywnego pisania?

AI można wykorzystać na lekcji nie do pisania opowiadań za uczniów, lecz do generowania wizualnych bodźców i pytań rozwijających scenę.

Dla nauczyciela najciekawsza może być zmiana kolejności działań. Nauczyciel może poprosić uczniów o napisanie krótkiej sceny, na przykład: „Bohater wchodzi do miejsca, którego nigdy wcześniej nie widział”. Najpierw uczniowie zapisują pierwszą wersję historii, a następnie uczniowie tworzą za pomocą AI wizualizację sceny.

Nauczyciel może zapytać:

• Co znalazło się na obrazie?
• Który szczegół najbardziej Was zaskoczył?
• Co może znajdować się poza kadrem?

Uczniowie dzielą się obserwacjami, a następnie kontynuują pisanie.

Jakie prompty AI wykorzystać do kreatywnego pisania?

Prompt do wizualizacji sceny

Na podstawie poniższego fragmentu opowiadania wygeneruj ilustrację przedstawiającą opisaną scenę. Zachowaj wszystkie informacje dotyczące miejsca, postaci, pory dnia, przedmiotów i atmosfery. Nie dodawaj istotnych elementów, których nie ma w tekście.

Prompt do rozwijania sceny

Na podstawie poniższej ilustracji przygotuj 10 pytań, które pomogą autorowi rozwinąć scenę. Pytania powinny dotyczyć miejsca, postaci, emocji, szczegółów otoczenia, relacji między bohaterami i możliwych wydarzeń. Nie odpowiadaj na pytania i nie pisz dalszego ciągu historii.

Prompt do wyszukiwania szczegółów

Przeanalizuj poniższy obraz jako materiał do napisania historii. Wskaż 10 szczegółów, które autor może wykorzystać w tekście. Nie twórz fabuły. Skup się na przedmiotach, przestrzeni, świetle, dźwiękach, fakturach, gestach i elementach znajdujących się w tle.

Prompt do porównania tekstu i obrazu

Porównaj poniższy fragment z ilustracją stworzoną na jego podstawie. Wskaż elementy zgodne z tekstem oraz elementy, które ilustracja interpretuje inaczej. Nie oceniaj, która wersja jest lepsza. Na końcu zadaj autorowi 5 pytań, które pomogą mu zdecydować, czy chce zachować te różnice.

Prompt dla nauczyciela

Jestem nauczycielem kreatywnego pisania. Chcę wykorzystać poniższą ilustrację jako punkt wyjścia do ćwiczenia dla uczniów. Zaproponuj 5 pytań, które pobudzą wyobraźnię uczniów, ale nie będą wymagały od AI tworzenia za nich historii. Pytania powinny zachęcać do samodzielnego wymyślania bohaterów, konfliktów, szczegółów świata przedstawionego i wydarzeń.

Czy AI zwiększa motywację do pisania?

W tym badaniu wizualizacja AI poprawiła wszystkie trzy badane wymiary nastawienia do pisania: pewność siebie, ciągłość i pasję. W grupie kontrolnej spadły pewność siebie i pasja.

Nie można jednak uznać tego wyniku za uniwersalny. Badanie objęło tylko 29 uczniów czwartej klasy, przeprowadzono je w jednej szkole w Turcji, a interwencja trwała trzy tygodnie. Dodatkowo wywiady przeprowadzono tylko z uczniami z grupy eksperymentalnej.

Dlatego potrzebujemy kolejnych badań, które sprawdzą między innymi: czy podobny efekt występuje u starszych uczniów, czy utrzymuje się przez kilka miesięcy, czy wizualizacja wpływa również na jakość tekstów, które sposoby wykorzystania AI w procesie pisania działają najlepiej.

Czy warto wykorzystywać AI do nauki kreatywnego pisania?

Wyniki tego badania sugerują, że wizualizacja wspomagana przez AI może wspierać naukę kreatywnego pisania, szczególnie jako bodziec pomagający uczniom rozwijać pomysły i kontynuować pracę nad tekstem.

Być może najważniejsza lekcja dotyczy sposobu, w jaki myślimy o AI w pisaniu. Przez długi czas podstawowy model wyglądał tak, że to człowiek ma pomysł, a sztuczna inteligencja tworzy tekst.

Tymczasem możemy wykorzystać zupełnie inny:

człowiek ma pomysł – człowiek pisze – AI pokazuje mu wizualną interpretację – człowiek zauważa coś nowego – człowiek podejmuje kolejną decyzję – człowiek pisze dalej.

Przy tym podejściu AI może być narzędziem, które pomaga autorowi zobaczyć własny tekst z innej perspektywy. A czasem właśnie to wystarczy, żeby po raz kolejny spojrzeć na pustą kartkę i wiedzieć, co napisać.

Podsumowanie

• Wizualizacja wspomagana przez AI może zwiększać pewność siebie, ciągłość pisania i pasję do pisania.
• Obraz może dostarczyć nowych szczegółów, pobudzić wyobraźnię i skłonić do zadawania pytań.
• Autor może wykorzystać wizualizację, aby rozwinąć scenę, znaleźć nowe szczegóły i porównać własne wyobrażenie z interpretacją AI.
• Nauczyciel może wykorzystać AI do tworzenia wizualnych bodźców i pytań, zamiast zlecać jej pisanie opowiadań za uczniów.

Obrazy i infografiki w tym artykule powstały przy współpracy z AI.

Źródło:

Kaşkaya, A., & Ateş, Ş. N. (2025). The effect of artificial intelligence-supported visualization applications on students’ writing disposition in the creative writing process. Journal of Pedagogical Research, 9(2), 5–21. DOI: 10.33902/JPR.202531916